Katedra Architektury Krajobrazu SGGW

Geneza Ursynowskiej Szkoły Architektury Krajobrazu


Pierwszą jednostką organizacyjną, z której wywodzi się Katedra Architektury Krajobrazu przy Wydziale Ogrodniczym w Warszawie (współcześnie Katedra Architektury Krajobrazu) był Zakład Architektury Krajobrazu i Parkoznawstwa. Rada Wydziału Ogrodniczego Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie (SGGW) powierzyła w roku akademickim 1930/1931 zorganizowanie Zakładu profesorowi architektury Franciszkowi Krzywdzie-Polkowskiemu, który w tym czasie był kierownikiem Katedry na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. Siedziba Zakładu mieściła się w Skierniewicach. Uprzednio w roku akademickim 1929/1930 powołano na studiach Wydziału Ogrodniczego specjalizację w zakresie projektowania oraz urządzania parków i ogrodów, której zaczątkiem były prowadzone w roku akademickim 1928/1929 wykłady i ćwiczenia z dziedziny parkoznawstwa w ramach obowiązkowych praktyk studenckich w Skierniewicach.

prof. Franciszek Krzywda-PolkowskiPodstawą prawną dla powołania specjalizacji było rozporządzenie Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego z dnia 26.IX.1923 r. paragraf 5, w którym w przedmowie ustalania planu i regulaminu studiów oraz egzaminów na Wydziale Ogrodniczym SGGW przewidziano dwa zasadnicze kierunki studiów: użytkowy i zdobniczy. Wymienione w rozporządzeniu przedmioty w ramach kierunku zdobniczego to: parkoznawstwo szczegółowe, nauka o tworzeniu i utrzymaniu ogrodów ozdobnych, ogrodnictwo miejskie, architektura ogrodowa, rysowanie planów łącznie z perspektywą i malarstwem.

W roku akademickim 1935/1936 specjalizacja architektury krajobrazu znalazła siedzibę w Warszawie w gmachu przy ulicy Rakowieckiej. Do 1939 roku wykładowcami byli: prof. Franciszek Krzywda-Polkowski - kierownik Zakładu, Romuald Gutt, R. Adwentowicz, K. Tomorowicz i Alina Scholtzówna, jedna z pierwszych absolwentek specjalizacji. Pierwszą absolwentką była pani Anna Pietruszczyńska, która w roku 1930 przedstawiła pracę pt. "Ogród Saski pod względem dendrologicznym", wykonaną pod kierunkiem prof. Franciszka Krzywdy-Polkowskiego.

Do wybuchu II wojny światowej wykonano 18 pracAlina Scholtzówna magisterskich pod kierunkiem profesora. Wśród nich pięć prac monograficznych, dwie prace dotyczące estetyki form roślin drzewiastych i ich zastosowania w ogrodach oraz jedenaście prac projektowych. W czasie wojny spłonęła siedziba Zakładu, zniszczeniu uległy zbiory i biblioteka specjalistyczna. Po wojnie, w roku 1945 profesor Franciszek Krzywda-Polkowski przystąpił do odbudowy. W tym czasie nominacje na adiunktów w Zakładzie dostają: Alina Scholtzówna i Alfons Zielonko, a na starszych asystentów K. Morvay i S. Bieńkuński. W dniu 29.IX.1949 r. zmarł prof. Franciszek Krzywda-Polkowski. Rada Wydziału Ogrodniczego powierzyła kierownictwo jednostki adiunktowi A. Zielonko.

W dniu 01.IX.1951 roku Ministerstwo Szkolnictwa Wyższego na wniosek Rady Wydziału Ogrodniczego powołało Katedrę Kształtowania i Zdobienia Krajobrazu. Kierownictwo jednostki prof. Alfons Zielonkopowierzono
prof. Alfons Zielonko. W roku 1952 w ramach reorganizacji uczelni rolniczych utworzono studia dwustopniowe, powołano specjalizację w zakresie kształtowania terenów zieleni w wymiarze 3 semestrów. Wobec rozległej problematyki architektury krajobrazu było to niewystarczające. Dzięki usilnym staraniom profesora A. Zielonki o powołanie odpowiednich studiów, dających pełne przygotowanie do zawodu architekta krajobrazu Rada Główna Szkolnictwa Wyższego na posiedzeniu w Zakopanem w 1954 r. podjęła uchwałę o wystąpieniu do ministra Szkolnictwa Wyższego o powołanie odpowiednich studiów. Ministerstwo Szkolnictwa Wyższego rozporządzeniem z dnia 01.IX.1954 r. (MSW-13/54-88) powołało Sekcję Kształtowania Terenów Zieleni (SKTZ), zaś rozporządzeniem z dnia 01.IX.1955 r, (MSW-9/55-63) powołało Katedrę Projektowania Terenów Zieleni, której p.o. kierownikiem został prof. Władysław Niemirski, oraz Katedrę Urządzania i Konserwacji Terenów Zieleni, której kierownictwo objął prof. Alfons Zielonko. Kadrę naukową wzmocnił następnie mianowany w dniu 01.XI.1957 r. docentem Zygmunt Hellwig, który po krótkiej chorobie zmarł (24 IX 1958 r.).

 

Kolekcje bylin na terenie parku w Ursynowie - w tym miejscu stoi obecnie pawilon 13 tzw. "Blaszak"; w tle - budynek nr 8 (tzw. "Stary Ogrodniczy").

prof. Gerard CiołekNa studiach kształtowania terenów zieleni wykłady prowadzili: prof. J. Chmielewski (planowanie przestrzenne), prof. Gerard Ciołek (historia sztuki ogrodowej), doc. T. Szczęsny (ochrona przyrody), mgr arch. G.From (rysunek odręczny i techniczny), mgr arch. S. Bieńkuński (rysunek odręczny i małe formy architektury ogrodowej), mgr Longin Majdecki (historia sztuki ogrodowej) oraz krótko dr J. Szendel i mgr H. Kordus. Sekcja od 1954/1955 roku do 1959 roku prowadziła studia 4-letnie, po których absolwenci uzyskiwali tytuł inżyniera. Mieli oni prawo wstąpienia na studia 5-letnie i otrzymania po wykonaniu pracy dyplomowej tytułu magistra inżyniera ogrodnika w zakresie kształtowania terenów zieleni. W grudniu 1956 roku Sekcję przeniesiono do Ursynowa. Sekcja Kształtowania Terenów Zieleni od 1959 roku miała oddzielny, pięcioletni plan i program nauczania. Każdego roku przyjmowano od 15 do 30 słuchaczy.

 

Widok "Starego Ursynowa"
- lata 60-te XX w

prof. Władysław NiemirskiW roku 1970 nastąpiła zmiana struktury organizacyjnej uczelni. W ramach Sekcji Kształtowania Terenów Zieleni (SKTZ) przy Wydziale Ogrodniczym powstał Instytut Kształtowania Terenów Zieleni (IKTZ). W miejsca katedr powstały odpowiednio: Zakład Projektowania Terenów Zieleni, którego kierownikiem został prof. arch. Władysław Niemirski i Zakład Urządzania i Pielęgnacji Terenów Zieleni, którego kierownikiem był prof. Alfons Zielonko do 1978 roku (do czasu przejścia na emeryturę), później okresowo kierownikiem Instytutu był prof. arch. Władysław Niemirski i prof. dr T. Szczęsny. Kierownikiem Instytutu w latach 1970-1978 był prof. zw. Alfons Zielonko, a następnie do 1982 roku prof. arch. Władysław Niemirski. W roku 1973 powstał w Sekcji drugi instytut - Instytut Ochrony Środowiska (IOŚ), którego kierownictwo objął dr Henryk Zimny.

Kolekcje krzewów - widok od strony Auli Kryształowej; w tle - budynek nr 8 (tzw. "Stary Ogrodniczy")

 

prof. Longin MajdeckiW dniu 23.07.1985 r. Sekcja Kształtowania Terenów Zieleni została przekształcona w Oddział Architektury Krajobrazu (OAK), w skład którego weszły istniejące katedry. W 1991 roku skład OAK został powiększony o nowo powstały Samodzielny Zakład Dendrologii, którego kierownikiem został dr hab. Marek Siewniak.

prof. Edward BartmanW roku 1984 kierownikiem Katedry Projektowania w Architekturze Krajobrazu został prof. dr hab. Edward Bartman. Pełnił tę funkcję do 1991 roku. W tym czasie pracownikami Katedry Projektowania w Architekturze Krajobrazu byli: kierownik - prof. dr hab. Edward Bartman, adiunkci: dr Mirosław Kiciński, dr Stanisław Rutkowski, dr Jan Rylke, dr Z. Sobotkowski, dr Przemysław Wolski, asystenci: mgr I. Jaszczak, mgr Elżbieta Myjak-Sokołowska, mgr Andrzej Niemirski, mgr L. Pawłowska, mgr Marek Szumański, st. wykładowca mgr Janusz Skalski. W latach 1992 – 1996 kierownikiem katedry był dr inż. Andrzej Niemirski. Po nim w latach 1997–1998 funkcję tę pełnił dr inż. Przemysław Wolski.

W roku akademickim 1984/1985 pracownikami dydaktycznymi Katedry Urządzania i Pielęgnowania Krajobrazu, byli: kierownik - doc. dr hab. Longin Majdecki (pełnił tę funkcję w latach 1982–1996), doc. dr hab. Marek Siewniak, adiunkci: dr Marek Kosmala, dr M. Mędrzycki, asystenci: mgr P. Głowacki, mgr Aleksander Haber, mgr Z. Suski, dr Jerzy Wojtatowicz. W roku 1997 kierownikiem katedry zostaje na krótko dr hab. Marek Kosmala.

W 1998 roku powstała Katedra Architektury Krajobrazu (KAK) z połączenia dwóch katedr: Katedry Projektowania w Architekturze Krajobrazu i Katedry Urządzania i Pielęgnowania Krajobrazu. Kierownikiem tej jednostki w latach 1998 – 1999 został dr inż. Przemysław Wolski. Następnie tę funkcję w latach 2000 – 2005 pełnił prof. dr hab. Jan Szyszko. Od roku 2006 stanowisko to obejmuje dr hab. Barbara Szulczewska, prof. SGGW, a następnie od lutego 2017 roku kierownikiem Katedry zostaje dr inż. Jan Łukaszkiewicz. 

Spośród pracowników architektury krajobrazu w SGGW funkcję prodziekana pełnili kolejno: doc. dr Julian Brzuchowski, doc. dr hab. Henryk Zimny, 1976–1978 doc. dr hab. Edward Bartman, 1978–1981 doc. dr hab. Marek Siewniak, 1981–1987 doc. dr hab. Longin Majdecki, 1987 doc. dr hab. Janusz Janecki, 1990–1993 dr inż. Stanisław Rutkowski, 1993–1996 dr inż. Przemysław Wolski, 1996–2000 prof. Jan Rylke, prof. SGGW, 2000–2006 dr inż. Leonard Indeka, 2006–2012 dr hab. Barbara Szulczewska, prof. SGGW, od 2012 dr hab. Piotr Latocha.

Źródła:

Piechna B.1995. Rys historyczny Oddziału Architektury Krajobrazu [w:] Diariusz Katedry Projektowania w Architekturze Krajobrazu, Z.2. Wydawnictwo SGGW, Warszawa: 6-8.
Wolski P. 2009. Materiały własne. Warszawa.

Organizacja ursynowskiej szkoły architektury krajobrazu - schemat (oprac. Jan Łukaszkiewicz)